| | Proem
Last
November 4, 2006 the Province of Bohol celebrated the 110th birth anniversary
of President Carlos P. Garcia. Aside from being the only Boholano to become President
of the Philippine Republic (1957-1961), he was also known as the "Prince
of Sugboanon Bisaya Poets." (Note: The king was Vicente Ranudo - JBT).
Herewith
is one of his rarely recited poems. It is rarely recited because the poem uses
very "deep" (lawom) Bisayan terms. I can give you the English meaning
of the words that I think are no longer understandable by today's Boholanos. This
poem is in praise of the Filipino youth.
BATAN-ONG
PILIPINHON
Oh!
batan-ong Pilipinhon pagkagarboso ko tungod kanimo
Titi-on ko and dilà
ni Dagohoy, Hamabad ug Lapulapu,
Aron pagbáyaw kanimo sa labing hábog
nga pedestal,
Ang tanan mong handamay awiton ko
Hangtod mahútdan
sa dugós ang dagang ko,
Ug moságol na sa abóg sa yútà
ang bukóg ko,
Pagdayégon ko gihapon ikaw batán-ong Pilipino. Batán-on!
Naibog ako kaayo sa imong kahimtang,
Kay alang sa kalag mong nagdagítab
sa damandaman
Ug tanang adlaw masádyà ug tanang gabii madamgohon
Ang
bituon sa kapalaran sa mahàbog mong Destino
Kaugmaong mahimayaon ang
gisaad alang kanimo
Bisan karon ang tanang adlaw nga mosalop nagbilin og
Handumanan
sa mga dasdas mong bayanihon ug mga
pakigbisog mong madaúgon Ang
kinabuhi alang kanimo dulà, damgo ug aksiyon,
Sa landasàn sa
imong mga pakigbisog ang tighayon sa
kabulahanan ug dungog sa nasod natukod;
Sayaw,
huni, inom, hudyákà, ug katawa maoy mga búlok
nga imong
gitúgdà aron paggamâ sa usa ka mabulakon
nga kaagi sa kinabuhì,
Apan
walâ mo usab hikalimti ang paningkámot,
Aron sa kinaadman ug dungog
pagkáb-ot,
Nga ang nasudnong bántog, garbo ug himáyà
mokáyab
Kanunay uban sa atong bandilâ. Ang
hunàhúnà mo, Oh! sayón bihagon sa kandiísong
katáwa,
Sa usa ka dalagang tabúnon himáyà sa atong
kaliwat,
Balatian mo makigdulàdúlà sa mga butang sa kalibútan,
Ug
makighátwà sa uban pang kaanyag sa kinaiyàhan,
Apan nagdagitab
kanunay sa kalag mo ang kalayo sa
Paglàom sa gugma ug sa pagtúo,
Mga
kusgamhang dili kasúklan sa imong díwà.
Aron paghimong
Paraiso sa natawhang yútà.
Imo ang tanang katahóm nga
sa tanang buntag gipintal
ni Bathàlà sa subanganon tang langit,
Imo
ang lawod sa tinunawng bulawan nga sa salumsom
mobahâ sa angat pang
kangitngit,
Dihâ sa kasadpanon tang langit
Imo ang tanang nindanag
sa mga bituon
nga molùnop sa kalangitan sa mga gabiing bulanón,
Imo
ang tanang dagáang, awit, balak ug lúhà,
nga gikan sa
kasingkasing sa gugma
mibúl-og ug mibahâ sa yutà. Kusganon,
madasigon, maisog ug madasdason,
Ikaw batan-on, maoy larawan sa nasudnong pagláom,
Ikawng
naghimo sa Corregidor, Bagumbayan ug Bataang mahimayáon,
Ikaw didto
sa Tirad Pass bayaning mikátaw sa kamatayon,
Gitukod mo ang Solidaridad,
Noli ug Filibusterismo,
Ikaw ang nangulo sa 1907 sa bag-ong nasyonalismo
Nga
nagbúntog sa mga kaaway nga buot moulipon kanimo. Word
meanings by stanzas
1. Tîti-on (titî) = drain
to emptiness; Hamabad = same as Humabon the king of Cebu; handamay = virtue; dugos
= honey; dàgang = quill pen
2. nagdagitab (dagitab)
= electrifying; damandaman = vision, insight, imagination; masadyà = gaiety,
merry; destino (Spanish) = destiny; mahimayàon = glorious; dasdas = attack;
advance; pakigbisog (bisog) = struggle.
3. landasàn
= anvil; tighàyon (hayón) = raised hand ready to strike;
hudyàkà = merry; joyous; gitúgdà (tugdà)
= comstalk stump; kayab = soar high.
4. hagwà = frolic; caress
with intention to make someone laugh; kinaiyàhan = nature; kusgamhan (kusog
+ gahom) = might, domination; díwà = spirit.
5. subanganon
tang langit = our eastern (subananon) skies; salúmson = dusk;
kasadpanon tang langit = our western skies; nindànag = splendor; dagàang
= warmth; mibù-og (bul-og) = rush; surge.
6. larawan =
picture, image; mikàtaw (kataw) = tease; annoy by defying.
|
