|
Proem
Last
Friday, April 8, 2008 I was in Cordova, Cebu for our ongoing
training of the Elementary School Teachers for teaching strategies
in Sugboanon Bisaya.
I
was surprised when I was asked by a school teacher how to
translate in Sugboanon the following mathematics question
for Grade I. "What is the value of 4 in the number 254,
213?" She said that it was an actual question asked of
Grade I pupils in the national evaluation test.
What
surprised me was not the question and the level of difficulty
but the totally "English" manner of framing the
question. I'm sure the pupils would not know what is meant
by the question.
In
an English sentence, the meaning is to be discovered in the
sentence. In Sugboanon Bisaya the meaning is to be found in
the "intention" or "idea" of the speaker.
The proper mind set must be first achieved so the pupils can
understand.
I
translated the question in the following manner: "Adunay
kaiphan nga 254,213. Pila man ang nahót (value) sa
4 pinasikad sa pahilúnà sa halitang (digit)?"
(There is a number 254,213. What is the value of 4 based on
the digit placement? [Ans: 4,000].
All
the teachers agreed that the Sugboanon manner of framing the
question was understandable to the pupils.
I
am sure that the "Manila people" who prepared the
test questions just lifted the question from an American book
and assumed that the English mind-set is the same as the Bisayan
mind-set. The apparent ignorance of the test administrators
of the difference in mind-sets causes the Philippines to be
2nd to the last in Asia. The Philippines used the English
questions while other countries translated it into their own
language it their proper mind-set.
Minutes
(Laktod)
What
is meant by the minutes of a meeting? (Unsa ang kahulogán
sa láktod sa tigom?)
Ang laktod mao ang minatuod nga mga sinulat pahinumdom sa
kapunongan mahitungod sa mga kahimoan, mga buyá (project)
nga napatuman, gipahilúnà nga mga laraw, kinatibúk-ang
kalamboan (general growth) ug ubang minatuod nga mga kahimoan.
Question
(Pangutana): What are usually the contents of the minutes?
(Unsa ang sagad nga anaa sa láktod?)
Answer
(Tubag): These are the usual contents of the minutes (Mao
kini ang sagad nga sulod sa laktod);
1.
Ngalan sa kapunongan, adlawán (date), dapit ug taknà
sa tigom.
2. Itataw ang matang (kind) sa tigom - nasandan (regular)
o linain (special).
3. Mga ngalan sa mga sakop nga mitambong (present), mga sakop
nga lang-at (absent) ug mga dumuduóng (visitors).
4. Mga ngalan sa Tigdumalang Punoan (Presiding Officer) ug
Kalihim (Secretary).
5. Pahayág (manifestation) kon nabasa ba ang laktod
sa miagi nga tigom o walâ ba basáha.
6. Ang tanang hanyag (motion), gisagóp o walâ,
lakip ang nipasáka sa hanyag. Ang mga midason (seconders)
dili na kinahanglan iapil.
7. Daklit saysay (summary) sa mga tahô (reports) sa
nagkalainláing hugpong (committee), gawas kun may gipatabán
nga sinulat nga tahô.
8. Sa piliay (election) sa mga punoan (officers), ang gidaghanon
sa ilim (vote) sa mga pili-onon kinahanglan masulat sa talaan
(written in the records).
9. Taknà sa pagtapos (Time of adjournment).
10. Tukmang lagdà (signature) sa Pamuno ug Kalihim.
Reading
of Minutes
Ang
pagbasa sa laktod (Reading of minutes) mao ang pagpadayag
sa mga kasulatan sa miaging tigom atubangan sa panagtapok,
aron kadtong walâ makatambong o lang-at, masayod sa
nahitabô. Mahibaloan usab dinhi kon aduna bay mga bulalon
(correction), o pagbatol (amendment) nga angayan nga himúon.
Kun
giaporan ang matagsakop sa sinulat nga laktod, mahimo nga
biyaan na lang ang pagbasa sa laktod. (If everyone is given
a written copy of the minutes, it is allowable to dispense
with the reading of the minutes).
Hinuon,
kinahanglan nga adunay mohanyag, dasonan, og iliman sa yanong
uda-uda. (However, it is necessary that there will be a motion,
duly seconded, and voted by simple majority).
|
