|
Proem
At
the outset let us congratulate Ex-Governor and Ex-Congressman
David B. Tirol and Amalia Reyes Tirol on the occasion of their
GOLDEN WEDDING ANNIVERSARY today. May they have more blissful
years together.
After
being informed that the Province of Cebu will implement beginning
this June the use of Sugboanon Bisaya as the "bridge
language" from Grades 1 to 3 in all public schools in
Cebu Province, I am emboldened to use Sugboanon Bisaya in
this article.
"Bridge
language" means the language to be used in the explanation.
The school teachers will not use the "street language"
Bisaya but the proper and correct Bisayan terms and grammar.
The massive training will start in the last week of May to
early June with the help of the teachers from Cordova, Cebu
who have been trained for one-year already.
Mga
Sumbanan Sa Paghan-ay Og Usa Ka Hanyag
1.
Ang usa ka hanyang (motion) magatangag lamang og usa (1) ka
gitumbok (specific) nga túyò. Kinahanglan nga
yano lamang kini ug dalî nga masabót.
2.
Kun ang hanyag nga gipahayag sa usa ka Kagawad makutí
na sabton, ang Tigdumalang Punoan (Presiding Officer) adunay
katungdanan sa paghimo niini nga yano (simple) pinaagi sa
pagmandò sa Kagawad ug sa nidasón (on who seconded)
niini nga himoon kining yano.
3.
Kun daghan ang katuyoan (purpose) sa usa ka hanyag (motion),
kini pagabahinbahinon aron ang matag lain nga tuyò
magatangag og lain nga hanyag.
4.
Kinahanglan nga ang matag hanyag adunay modason (second the
motion), kay kun walâ kini, pagaisipon nga patáy
dayon ang hanyag. Hinuon adunay mga palain (exception) niini.
5.
Niining hilisgotanan, kun daghan na ang mga hanyag sa talad
(table), ang Tigdumalang Punoan motukî niini sa banos-bános
pinasikad sa han-ay sa uswà (precedence) sa mga hanyag.
6.
Sa dili pa ang maong hanyag pagailiman [pagabotohan], pagabasahon,
unà sa kalihim (secretary) sa Balangay (Barrio) ang
maong hanyag. Kun may lantúgì (debate), himoon
kini sa dili pa ang pag-ilim [pagboto].
7.
Kun adunay Kagawad nga dili mouyon sa maong hanyag o uyon
lamang sa tipik niini, mahimo nga mohanyag siya aron kini
mabatolan (amended), APAN MAHIMO KINI NIYA HUMAN LAMANG MADASONAN
ANG SINUGDANAN O LINTUNGANAY NGA HANYAG.
8.
Mosunod dayon ang lantugi human madasonan ang hanyag sa pagbatol.
Pagkatapos sa lantugi, pagailiman [pagabotohan] dayon ang
hanyag sa pagbatol. Kun ang kadaghanan (majority) supak sa
maong batol (amendment), ang LINTUNGANAY NGA HANYAG magpabilin
sa iyang naandan nga katuyoan kon kini NAYANGOD (APPROVED)
NA. Kun ang kadaghanan uyon sa maong batol, ang NABATOLAN
NGA HANYAG mahimo na nga maoy LINTUNGANAY NGA HANYAG ug pagasabton
nga kini nakabaton na sa pagyangod.
9.
Kun walay modason sa hanyag sa pagbatol, kini mahimong patay
dayon, GAWAS KUN ANG TAGPASIUGDA NGA KAGAWAD UG ANG NIDASON
SA SINUGDANAN O LINTUNGANAY NGA HANYAG uyon nga usbon nila
ang ilang sinugdanan nga hanyag ug isagukom (incorporate/include)
ang batol. Kun ang tagpasiugda (proponent) lamang ang mouyon
ug walâ ang nidasón, DILI MAHIMO ANG PAGSAGUKOM.
Unya mosunod ang lantugi ug pag-ilim (pagboto], human sa pagsagukom.
10.
Kun daghan ang mga hanyag nga pagabatolan ug kini nadasonan,
pagatagdon kini sa Tigdumalang Punoan sa banos-banos nga paagi
nga pagaunahon ang nahauna. Sundon ang kapaigoan (process)
nga gilatid sa mga sumbanan.
11.
Kun ang mosunod nga hanyag sa pagbatol susama lamang sa nahiuná
niini, ang naulahi dili na pagatagdon.
12.
Gipahilunà dihâ sa HAN-AY SA USWA SA MGA HANYAG
kon unsay unahon pagtagad sa Tigdumalang Punoan. Kun ang Tigdumalang
Punoan motagád sa naulahing lunâ kay sa nauná
o labáw nga lunâ, ang Tigdumalang Punoan pagailhon
nga SUKWAHI SA HAN-AY (Out of Order). Sundon kini kun daghan
ang mga hanyag nga gitunol nganhà sa talad.
(Next issue: Han-ay sa Uswà).
|
